UFAK TEFEK TARİH #54: Çingene Kızı Mozaiği ve Diplomatik Mücadelesi


Belkıs/Zeugma, Gaziantep’in Nizip ilçesinin 10 kilometre doğusunda, tepeler üzerine kurulmuş bir kenttir. Büyük İskender’in generallerinden I. Selevkos Nikator, MÖ 300’de, Büyük İskender’in, Fırat Nehri’ni geçtiği yerde, Selevkeia Euphrates ismiyle bir kent kurmuştur. Çingene Kızı mozaiği, Zeugma Antik Kenti kazılarına o dönem başkanlık eden emekli öğretim üyesi Rıfat Ergeç ve ekibi tarafından, 1998 yılındaki kurtarma kazıları sırasında, bir vatandaşın gösterdiği Kelekağzı bölgesinde açılan yaklaşık 15 metrekarelik tahrip edilmiş mozaiğin üzerindeki kırık bir sütunun kaldırılmasıyla tesadüfen bulundu. 

Arkeologlar mozaiği bulduğundaysa eserin yağmalandığını, bazı parçaların eksik olduğunu fark ettiler. Daha sonra öğrenildi ki tarihi eser kaçakçıları mozaiğin parçalarını 1960’lı yıllarda ülkeden kaçırmış, eserler ABD’nin Ohio eyaletindeki Bowling Green Üniversitesi tarafından 35 bin dolara satın alınmıştı.

Dr. Stephanie Hooper tarafından 2012 yılında yapılan araştırmada, Bowling Green State Üniversitesine göre 35 bin dolar karşılığında satın alınan mozaiklerin, Zeugma Antik Kenti kökenli olduğu belirlendi. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın bundan haberdar olması üzerine, antik kentin kazı başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın hazırladığı raporda, üniversitede sergilenen eserlerin, Çingene Kızı mozaiğinin bordüründen çalınan parçalar olduğunu ortaya koyması üzerine Bakanlık, 2012 yılında resmi olarak mozaiklerin Türkiye’ye iadesini istedi.

Yaklaşık 5,5 yıl süren görüşmeler sonucu 15 Mayıs’ta Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ABD’nin Bowling Green Eyalet Üniversitesi arasında Zeugma mozaiklerine ait 12 parçanın Türkiye’ye getirilmesine ilişkin protokol imzalandı. 

Milattan önce ikinci yüzyılda tasarlanan ve günümüzde etkileyici görüntüsünü hala koruyan Çingene Kızı Mozaiği’nin eksik parçaları, Türk Hava Yolları’nın özel kargo operasyonlarında uyguladığı teknikler ile uçuşa hazırlandı. Toplamda 1,3 ton ağırlığında olan parçalar, tarihi dokuya zarar vermeyecek özel kağıtlara sarılarak ahşap sandıklara yerleştirildi.

“Çingene Kızı” mozaiğinin eksik parçaları, yağmalanarak ABD’ye kaçırıldıktan 50 yılı aşkın süre sonra 27 Kasım 2018’de, 12 parçası ABD’den Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’ne ait olduğu yere kavuştu. Arkeolog ve sanat tarihçileri tarafından sergilenmesi için en güzel şekilde hazırlandı.

 Mozaikteki genç kadın figürünün çarpıcı bakışları, daha sonra Zeugma kentinin simgesi haline geldi. Mozaikteki insan suretinin ortadan ayrılan örgülü saçları kulağındaki küpeler, iri gözleri ve başındaki bağ nedeniyle Çingene kızını andırdığı için ona bu isim verildi. 

Türkiye’nin en etkileyici tarihi eserleri arasında sayılan, büyük diplomatik savaşlar sonunda doğduğu yere dönen ‘Çingene Kızı’ mozaiğini görmek için dahi Gaziantep’e uğramalısınız derim.

UFAK TEFEK TARİH #54: Çingene Kızı Mozaiği ve Diplomatik Mücadelesi

log in

reset password

Back to
log in
Choose A Format
Gif
GIF format